Güvenli Market Rehberi

PKU ile yaşayan bireyler ve aileleri için market alışverişinde etiket okuma, ürün seçimi ve Türkiye'deki marketlerde dikkat edilmesi gerekenler konusunda pratik bir rehber.

⚠️ En Büyük Market Tehlikesi: Aspartam (E951)

Diyet içecekler, şekersiz sakızlar, bazı aromalı yoğurtlar, "light", "zero" veya "şekersiz" ibaresi bulunan paketli ürünlerin çoğunda yapay tatlandırıcı olarak Aspartam (E951) kullanılır. Aspartam, vücutta doğrudan yüksek miktarda fenilalanin açığa çıkarır. İçindekiler kısmında "Fenilalanin kaynağı içerir" uyarısı gördüğünüz ürünleri kesinlikle sepetinize eklemeyiniz.

Alışverişte Nelere Bakılmalı?

Ürün etiketinde 100g'daki protein miktarı mutlaka kontrol edilmelidir.
İçindekiler bölümünde süt, yumurta, et, balık, kuruyemiş, buğday unu ve baklagil içerikleri dikkatle incelenmelidir.
Yeni alınan ürünler diyetisyen önerisi olmadan düzenli tüketime eklenmemelidir.
Porsiyon miktarı ile toplam protein ve fenilalanin hesabı birlikte düşünülmelidir.

Daha Güvenli Alışveriş Alışkanlıkları

Alışverişe çıkmadan önce ihtiyaç listesi hazırlanmalıdır.
Düşük proteinli özel ürünler evde ayrı bir dolapta saklanabilir.
Benzer ambalajlı ürünlerde içerik farkı olabileceği unutulmamalıdır.
Üretici formül değişiklikleri nedeniyle sık alınan ürünlerin etiketi de tekrar kontrol edilmelidir.

Gıdaların Renk Kodlarına Göre Kesin ve Tam Listesi

Aşağıdaki listeler, PKU diyet protokollerine göre kliniklerce onaylanmış gıdaların tam listesidir. Lütfen her kategoriyi dikkatle inceleyin.

🟢 1. GRUP: Serbest Gıdalar (Protein ve Fenilalanin İçermeyenler / Çok Düşük Olanlar)

Bu gruptaki besinler doğal olarak fenilalanin içermez veya ihmal edilebilir düzeydedir. Kalori ihtiyacını karşılamak ve yemekleri lezzetlendirmek için güvenle kullanılır:

Yağlar & Şekerler:

Zeytinyağı, mısırözü, ayçiçek yağı
Sade tereyağı ve bitkisel margarinler
Toz şeker, kesme şeker, pudra şekeri
Bal, reçel, pekmez, akide şekeri

Nişastalar & Katkılar:

Saf mısır nişastası, buğday nişastası
Sade lokum, jelibon (jelatinsiz olanlar)
Meyve aromalı içecek tozları
Sade gazozlar, asitsiz meyve suları

Özel Tıbbi Ürünler:

Düşük proteinli özel un karışımları
Düşük proteinli makarna, pirinç ve kuskus
Düşük proteinli süt ikameleri
Düşük proteinli bisküvi, kraker ve gofretler

🟡 2. GRUP: Kontrollü Gıdalar (Sınırlı Miktarda, Tartılarak Tüketilmesi Gerekenler)

Bu gruptaki besinler belirli oranlarda fenilalanin içerir. Kesinlikle **rastgele yenmemeli**, diyetisyeninizin günlük izin verdiği miligram (mg) kotasına göre **hassas terazide tartılarak** tüketilmelidir:

Sebzeler (Tartılarak):

Patates, havuç, bezelye, mısır
Ispanak, pırasa, lahana, karnabahar
Domates, salatalık, biber, patlıcan
Kabak, taze fasulye, bamya, kereviz
Enginar, brokoli, mantar (Phe oranı yüksektir!)

Meyveler (Tartılarak):

Elma, armut, muz, çilek
Portakal, mandalina, greyfurt, limon
Karpuz, kavun, şeftali, kayısı, erik
Kiraz, vişne, üzüm, incir, nar
Kivi, avokado, tüm kurutulmuş meyveler

Tahıl Yan Ürünleri:

Pirinç unu, mısır unu, galeta unu
Hazır patates cipsleri (Proteini en düşük olanlar)
Bitkisel kremalar, Hindistan cevizi sütü
Sade veya meyveli bebek püreleri

🔴 3. GRUP: Yasaklı Gıdalar (Yüksek Proteinli - Asla Tüketilmemesi Gerekenler)

Bu besinlerin protein ve fenilalanin değerleri çok yüksektir. Diyetin başarısı ve beyin sağlığının korunması için **tek bir lokma dahi** tüketilmemesi hayati önem taşır:

Hayvansal Kaynaklar:

Kırmızı et (Dana, kuzu, av etleri)
Beyaz et (Tavuk, hindi, horoz)
Balıklar, karides, midye, tüm deniz ürünleri
Sakatatlar (Ciğer, böbrek, beyin, kokoreç)
Şarküteri (Sucuk, salam, sosis, pastırma)
Yumurta (Sarısı ve beyazı dahil)

Süt Ürünleri & Baklagiller:

Süt, yoğurt, ayran, cacık
Peynir çeşitleri (Kaşar, beyaz, tulum, lor vb.)
Krema, kefir, sütlü tatlılar, dondurma
Kuru fasulye, nohut, mercimek, bezelye
Soya fasulyesi, barbunya, bakla, börülce

Kuruyemiş, Tahıl & Kimyasallar:

Fındık, fıstık, ceviz, badem, kaju, leblebi
Ayçekirdeği, kabak çekirdeği, susam, tahin
Normal un, buğday ekmeği, çavdar, yulaf
Normal makarna, şehriye, bulgur, irmik
Aspartam (E951) içeren tüm diyet/ışık ürünler

Türkiye'deki Market Zincirlerinde PKU İpuçları

Meyve Püreleri ve Konserveler: Büyük market zincirlerinde (Migros, Carrefour vb.) satılan katkısız, %100 meyve içeren bebek püreleri ve meyve konserveleri tatlı krizleri ve ara öğünler için pratik birer seçenektir.
Bitkisel Sütler ve Kremalar: Hindistan cevizi sütü, pirinç sütü gibi alternatiflerin protein değerleri hayvansal sütlere göre çok düşüktür. Ancak alırken mutlaka pirinç veya badem oranını (dolayısıyla protein miktarını) etiketinden kontrol edin.
Belediyelerin Glütensiz / Düşük Proteinli Büfeleri: Büyükşehir belediyelerinin (Örneğin Bursa'da BESAŞ büfeleri) düşük proteinli ekmek ve un karışımlarını market alışveriş rutininize dahil ederek bütçenizi koruyabilirsiniz.

Market Kontrol Listesi

Etiket Protein değeri, porsiyon bilgisi ve içindekiler bölümü kontrol edilir.

Porsiyon Ürünün tamamı değil, tüketilecek miktar üzerinden hesap yapılır.

Onay Emin olunmayan ürünler doktor veya diyetisyene danışılarak değerlendirilir.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır. PKU beslenme planı kişiye özeldir; ürün seçimi ve tüketim miktarı için doktorunuzun veya diyetisyeninizin önerilerini esas alınız.